Πρόταση dvd: ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Του


Κώστα Γαβρά


Ο ομφαλός της γης

Ο κινηματογράφος πάντα υπήρξε μια μορφή προπαγάνδας, συχνά την εξυπηρετούσε κιόλας προωθώντας κυρίως τις τάσεις εκείνες που επέβαλε ένα feel good ψευδαίσθητο περιβάλλον ενώ άλλες φορές ακουμπούσε την α-πολίτικη πλευρά του θεατή. Σε πείσμα λοιπόν του αντίπαλου δέους τα τελευταία χρόνια είναι πολλοί αυτοί οι δημιουργοί που παραδίδουν ταινίες «προπαγάνδας» καταδεικνύοντας την άλλη πλευρά. Ας θυμηθούμε μόνο τα Ελεύθερος Ωραρίου, Το Τσεκούρι, Ιδιωτική Ζώνη, Οι μέρες τις αφθονίας σας είναι Μετρημένες, Ακόμη και η Βροχή το πρόσφατο NO.  Όλες οι προαναφερθείσες ταινίες προέρχονται από την Ευρώπη και την Λατινική Αμερική, περιοχές που «τυχαίνει» να πλήττονται από αδηφάγους ανθρώπους  κάνοντας, τους συγκεκριμένους τουλάχιστον,  σκηνοθέτες να μην προτιμούν την ρομαντική, Αποκαλυπτική οπτική των Αμερικάνων όπου όλα αποδίδονται στην εικόνα και στην υπόσχεση αυτής (όπως στο καθαρά προπαγανδιστικό-Ομπαμικό Λίνκολν του Σπίλμπεργκ) αλλά την προσπάθεια κατάδειξης του τρόπου που δουλεύει εσωτερικά αυτό το θηρίο και τα ποντίκια του που κινούν τους τροχούς. Από τους τραπεζίτες, την μεγαλο- αστική τάξη, την αστυνομία μέχρι και τους δημοσιογράφους. Σε κάποιον που θα γυρίσει να πει: μα αυτό δεν είναι δουλειά του κινηματογράφου θα μπορούσαμε να απαντήσουμε κοίτα γύρω σου κι όχι μόνο μπροστά σου.

Ο Κώστας Γαβράς είναι ίσως από τους λίγους που από την αρχή της καριέρας του έδειξε τις προθέσεις και τα δόντια του(μαζί του και ο Κεν Λόουτς). Δεν δίστασε να αποδώσει τη δολοφονία του Λαμπράκη στο Ζ, ούτε να γυρίσει μια αλληγορία για το Σταλινικό σύστημα με το Καθεστώς Πολιορκίας, ούτε να τα βάλει με τον Πάπα(ΑΜΕΝ).Έτσι και σήμερα, που όλα πια ξεκαθαρίζουν και τα άκρα έχουν πάρει τις θέσεις τους, επέστρεψε με μια ταινία που δυστυχώς πέρασε αλλά δεν ακούμπησε στη χώρα μας. Ως θεατές προτιμάμε ακόμη το θέαμα και όχι το Θέμα.

Ο σκηνοθέτης ξαναπιάνει μετά το Τσεκούρι τις μεγαλο-αστικές τάξεις, τις κεκλεισμένων των θυρών προσωπικότητες που έχουν άλλο λεξιλόγιο, άλλο ωράριο και τρόπο σκέψης και απλώς τους αρέσουν τα «επιτραπέζια παιχνίδια», μόνο που αυτή τη φορά πιάνει τα μεγάλα κεφάλια και αποδίδει τους χώρους που κινούνται, τις φράσεις και τα βλέμματα τους με έναν αυθάδη κυνισμό που τον κάνει επίτηδες γραφικό και σχηματικό για να μας τσαντίσει ακόμη περισσότερο. Οι κριτικοί που είδαν την ταινία ως ταινία και όχι ως μια ενέργεια του Γαβρά, μίλησαν για διδακτισμό, για υπεραπλούστευση αλλά μάλλον δε ξέρουν. Αν σταθεί κάποιος μέσα σε ένα κυλικείο Τράπεζας ή σε αυτό της βουλής, ή αν ακούσει στα διαλείμματα οικονομικών συνεδρίων τις κουβέντες που γίνονται τότε θα καταλάβει πώς έτσι έχουν τα πράγματα. Οι τραπεζίτες είναι απλοί άνθρωποι, προβλέψιμοι σε διαθέσεις, απρόβλεπτοι σε μεθόδους. Ο Γαβράς πεθαίνει να το δείξει αυτό και το κάνει εύκολα μπας και αηδιάσει ο θεατής από τη λύσσα του πρωταγωνιστή να ανελιχθεί, να κρατήσει αυτά που του έμαθαν να θέλει. Αυτά που εκπαιδεύτηκε να θέλει. Από ένα σημείο και μετά ο ήρωας γίνεται αψυχολόγητος ακόμη και για τον ίδιο θυμίζοντας τους καλούς παλιούς πρεζο-χρηματιστές που χάνονται ανάμεσα σε αυτά που κερδίζουν και σε αυτά που μένει να κερδίσουν. Στο πρόσωπο του πρωταγωνιστή το σενάριο δεν περιγράφει μόνο ένα επιθετικού τύπου καπιταλιστή. Όχι. Περιγράφει τον επιθετικό τύπο ανθρώπου που είναι ευκαιριακός, στιγμιαίος, βραχυπρόθεσμος, ανυπόμονος και άρα πιο επικίνδυνος.
Με αυτή του την ταινία ο Γαβράς κάνει τον διαχωρισμό: εμείς από κάτω κοιτάμε τα λούσα, τη δύναμη και χειροκροτούμε, από πάνω μας και στο πανί, σαν ιλουστρασιόν τηλεόραση αυτοί παίζουν με τις ζωές μας. Στην τελική σκηνή εξάλλου  βλέπουμε να στήνεται ένα ενοχλητικό καπιταλιστικό κρεσέντο, τόσο τραβηγμένο που καταφέρνει να δείξει πώς ο κυνισμός μπορεί να γίνει κινισμός(sic)

By Rory 





Σχόλια

  1. Πολύ ωραίο σχόλιο για την ταινία (την οποία δεν έχω δει ακόμη).

    Έχω παρατηρήσει ότι από το 1999-2000 έχουν αυξηθεί πολύ οι ταινίες άμεσης καπιταλιστικής κριτικής (για να το πω ήπια). Κάτι που θυμάμαι ήταν πιο σπάνιο παλαιότερα.

    Ανακαλώ τον θάνατο του εμποράκου με τον ΝΤάστιν Χόφμαν (από το ομώνυμο μυθιστόρημα) ή το σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν, με μνήμες από την μεγάλη κρίση του 1930.

    Τις δεκαετίες 1960-1970 λίγο παιδικός αναρχισμός.

    Την δεκαετία του 1980 λίγα προσωπικά διδάγματα πίσω από το δέος όταν όλη η corporate america έβλεπε τον Μάικλ Ντάγκλας να βγάζει λόγους περι οικονομικού δαρβινισμού (στο ιστορικό Wall Street I, 1987) που ακόμη εκστομίζονται αυτολεξεί από τα εν ενεργεία στελέχη.

    Την δεκαετία του 1990 ούτε συζήτηση!

    Από το 1999-2000 και μετά άρχισαν απανωτά οι ταινίες μαζικής διανομής οι οποίες ασκούσαν δριμεία κριτική στις υπάρχουσες οικονομικές καπιταλιστικές αξίες.

    Αυτό το φαινόμενο συμβαίνει επειδή ο καπιταλισμός έχει αρχίσει να αποβάλει το ενοχλητικό προπέτασμα δημοκρατικότητας και δείχνει τα δόντια του σε μεγάλες πληθυσμιακές μάζες που πριν κοιμόντουσαν αμέριμνες για το τι συμβαίνει έξω από την πόρτα τους.

    Ο καπιταλισμός αρχίζει να υπακούει στο ολοκληρωτικό του DNA.

    Θυμίζω την κρίση του 2008 που άφησε το μισό Σιάτλ έρημο και δημιούργησε παραγκουπόλεις με εκατοντάδες χιλιάδες πρώην "μεσαίους" στις παρυφές άλλων μεγάλων πόλεων. Και στην Ελλάδα σύντομα οι οικονομικές ανισότητες που δημιουργεί η οικονομική κρίση θα γίνουν δυσθεώρητες.

    Και μάλλον είμαστε ακόμη στην αρχή.

    Σε αυτό το πλαίσιο ο Γαβράς είναι πίσω παρόλες τις άλλες σχετικές ταινίες του. Τα πράγματα έχουν ήδη ξεφύγει πάρα πολύ και ήδη ακόμη και το Χόλυγουντ είναι πολύ πιο σαφές και κυνικό από τα πλέον υπαινικτικά σχόλια του Γαβρά.

    Λευτέρης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Λευτέρη όντως θα συμφωνήσω με τον επίλογο στο σχόλιο σου. Η πραγματικότητα και πάλι ξεπερνά τη μυθοπλασία και όντως κανείς δεν έχει φτιάξει ακόμη μια άξια ταινία αναπαράστασης της πραγματικότητας. Πάντως για να πώ την αλήθεια, αυτού του είδους ο κινηματογράφος, όπως και ο λόγος που τον προωθώ κι εγώ, δεν έχει στόχο εσένα ή εμένα αλλά όσους δεν γνωρίζουν. Στο κάτω κάτω αυτούς χρειαζόμαστε να ξυπνήσουν!

    Rory

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Νέα Κινηματογραφική Λέσχη Ηρακλείου: ΟΙ ΟΜΠΡΕΛΕΣ ΤΟΥ ΧΕΡΒΟΥΡΓΟΥ

Καλλιτεχνική ομάδα ΧΡΟΕΣ: "Ο ήχος της πόλης"

Στον κινηματογράφο "Αστόρια" από φέτος οι προβολές της Νέας Κινηματογραφικής Λέσχης Ηρακλείου.